Czym jest bank centralny?

W rozwiniętej gospodarce rynkowej bank centralny odgrywa zasadniczą rolę. Pełni trzy podstawowe funkcje: emisyjną, banku banków, banku państwa. W Polsce tę funkcję pełni Narodowy Bank Polski.

Czym jest bank centralny?

Bank centralny jest instytucją, która prowadzi bieżącą politykę pieniężną państwa. Istnieją dwa modele funkcjonowania tego organu w relacji z państwem: jako bank centralny niezależny od państwa oraz jako bank centralny zależny od państwa. W pierwszym przypadku bank centralny samodzielnie ustala cele i dobiera narzędzia. Natomiast w drugim modelu cele i narzędzia ustalane są przez rząd państwa (lub po prostu przez władzę), a bank centralny wykonuje zlecone mu zadania.

 

Bankiem mającym wielki wpływ na światową gospodarkę (oraz najbardziej znanym) jest System Rezerwy Federalnej, potocznie zwany Rezerwą Federalną (Fed) – bank centralny Stanów Zjednoczonych.

Sporo emocji zwłaszcza w katolickiej części świata wzbudzał tzw. Bank Watykański (Instytut Dzieł Religijnych). Do 2014 roku był główną instytucją finansową Watykanu. Bank ten odpowiadał za finanse Stolicy Apostolskiej oraz jej operacje na światowych rynkach finansowych. Ze względu na liczne zarzuty związane z nielegalnymi transakcjami, m.in. praniem brudnych pieniędzy mafii sycylijskiej, od 2014 roku, na mocy decyzji papieża, to Administracja Dóbr Stolicy Apostolskiej jest obecnie bankiem centralnym Watykanu.

W Polsce funkcję banku centralnego pełni Narodowy Bank Polski. NBP spełnia zadania określone w Konstytucji RP, ustawie o Narodowym Banku Polskim i ustawie Prawo bankowe – akty te gwarantują niezależność NBP od innych organów państwa. Prowadzona przez niego polityka pieniężna ma za zadanie przeciwdziałać wzrostowi inflacji. Obowiązkiem NBP jest dbanie o utrzymanie stabilności cen i wartości złotego.

Organy NBP

Organy Narodowego Banku Polskiego to: prezes NBP, Rada Polityki Pieniężnej oraz zarząd NBP. Prezes NBP jest powoływany przez Sejm na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, na 6-letnią kadencję. Jest on przewodniczącym Rady Polityki Pieniężnej i zarządu NBP.

Funkcje banku centralnego

W rozwiniętej gospodarce rynkowej bank centralny niezaprzeczalnie spełnia bardzo ważne role. Wypełnia trzy podstawowe funkcje: banku emisyjnego, banku banków oraz centralnego banku państwa. Poprzez funkcję banku emisyjnego rozumiemy fakt, iż jedynie bank centralny ma uprawnienia do emitowania znaków pieniężnych, będących prawnym środkiem płatniczym w danym państwie. To bank centralny organizuje obieg pieniężny i reguluje ilość pieniądza w obiegu. Decyduje o wielkości emisji oraz o momencie wprowadzenia pieniędzy do obiegu. Funkcja banku banków oznacza, iż bank centralny pełni w stosunku do pozostałych banków działających w danym państwie funkcje regulacyjne. Celem jest zapewnienie bezpieczeństwa depozytów zgromadzonych we wszystkich bankach oraz utrzymywanie stabilności całego sektora bankowego. Bank centralny organizuje system rozliczeń pieniężnych, prowadzi rozrachunki międzybankowe oraz uczestniczy w międzybankowym rynku pieniężnym. Krótko opisując funkcję banku wszystkich banków, bank centralny jest odpowiedzialny za stabilność i bezpieczeństwo całego systemu bankowego w danym państwie. Bank centralny prowadzi także bankową obsługę budżetu państwa, prowadzi rachunki bankowe rządu oraz pozostałych centralnych instytucji państwowych, państwowych funduszy celowych i państwowych jednostek płatniczych. Realizuje także w ich imieniu zlecenia płatnicze.

Polityka pieniężna

Bank centralny jest odpowiedzialny także za prowadzenie polityki pieniężnej danego państwa. Formułuje cele oraz steruje nią za pomocą dostępnych instrumentów. Bank centralny utrzymuje i zarządza rezerwami dewizowymi państwa, prowadzi też politykę kształtowania kursu waluty krajowej.

Polityka pieniężna – instrumenty pośrednie

Pośrednie instrumenty kreowania polityki pieniężnej państwa są kierowane do ogółu podmiotów sektora bankowego. Oddziałują one poprzez zmiany w podaży pieniądza lub wysokości rynkowych stóp procentowych – dzięki odpowiedniemu modelowaniu układu zależności pomiędzy nimi można wpływać na politykę pieniężną. Ich skuteczność jest jednak zależna od stanu płynności w sektorze bankowym. Pierwszym z omawianych narzędzi jest polityka rezerw obowiązkowych. Stopa rezerw obowiązkowych określa procent, jaki banki komercyjne muszą przekazać na swój rachunek w banku centralnym (lub utrzymywać w swojej kasie w formie zapasów gotówki) od każdego depozytu zdeponowanego na rachunkach a vista lub rachunku terminowym. Zazwyczaj stopy są ustalane w jednakowej wysokości dla wszystkich banków. Kolejnym narzędziem są operacje otwartego rynku, które polegają na obrocie papierami wartościowymi, dewizami oraz bonami pieniężnymi, które bank centralny emituje na własny rachunek. Poprzez sprzedaż lub kupno bank centralny ma wpływ na płynność i zdolności emisyjne banków komercyjnych, wysokość stóp procentowych oraz na efektywność działania rynku pieniężnego. W operacjach otwartego rynku biorą udział wybrane banki, zwane także dealerami rynku pieniężnego. Ostatnim instrumentem pośrednim są transakcje depozytowo-kredytowe. W ich ramach banki komercyjne mogą pożyczać pieniądze (z własnej inicjatywy) od banku centralnego – występuje on tutaj w roli kredytodawcy ostatniej instancji. Należy wiedzieć, że operacje te mają określone limity, a bank biorący pożyczkę musi spełniać szereg uwarunkowań. Do operacji depozytowych zaliczymy także wszelkie lokaty na rachunku terminowym w banku centralnym, zwane także depozytami na koniec dnia. Operacje depozytowo-kredytowe odgrywają ważną rolę, zwłaszcza gdy same operacje otwartego rynku nie pozwalają zapewnić stabilnego (i zgodnego z planami) poziomu stóp procentowych.

Polityka pieniężna – instrumenty bezpośrednie

Drugą kategorią instrumentów, które może stosować bank centralny w celu kreowania polityki pieniężnej państwa, są instrumenty bezpośredniego oddziaływania. Dzielimy je na narzędzia służące kontroli rozmiarów udzielanych kredytów i wysokości stóp procentowych oraz na instrumenty moralnej perswazji. Moralna perswazja polega na przekazywaniu informacji na temat krótko- i średniookresowych założeń polityki pieniężnej, jej instrumentów i założonych efektów. Natomiast kontrola udzielanych kredytów przez banki komercyjne służy utrzymaniu podaży pieniądza na stosownym poziomie. Docelowo chodzi o zapewnienie równowagi (lub jej przywrócenie) w gospodarce oraz w obrotach bieżących z zagranicą. Kontrola kredytów może przybierać formę, np. kontyngentów lub pułapów kredytowych, ograniczeń (kwotowych lub procentowych) co do depozytów i papierów wartościowych czy też badania wypłacalności banków. Jeśli natomiast chodzi o kontrolę poziomu stóp procentowych, to prowadzi się ją poprzez różnicowanie stawek oprocentowania lub poprzez wyznaczanie górnych/dolnych ich wysokości. W skrajnych przypadkach bank centralny może także narzucić odgórnie bankom komercyjnym ściśle określone stawki.

System płatniczy

Jednym z głównych celi NBP jest zapewnienie sprawnego działania systemu płatniczego, umożliwiającego szybki bezpieczny przepływ pieniędzy pomiędzy ludźmi i podmiotami gospodarczymi. NBP organizuje i prowadzi podstawowe rozliczenia pieniężne, nadzoruje inne systemy rozliczeń, prowadzi działania regulacyjne. NBP prowadzi systemy płatności: SORBNET (od 1996 r.), TARGET2-NBP (od 2008 r.) - obsługujące rachunki bieżące banków w PLN i EUR.

Stabilność systemu finansowego

NBP jest współodpowiedzialny za utrzymanie stabilnego systemu finansowego. Stabilny system finansowy w istotny sposób wspiera realizację głównych celi banku centralnego – utrzymania stabilnego poziomu cen, a przez to tworzenia podstaw do osiągnięcia długookresowego wzrostu gospodarczego.

EURO

Przystępując do Unii Europejskiej Polska zobowiązała się do przyjęcia europejskiej waluty euro. Narodowy Bank Polski jest jedną z instytucji państwowych odpowiedzialnych za przygotowanie i przeprowadzenie tego procesu. Polska zobowiązała się do przystąpienia do strefy euro w traktacie akcesyjnym o przystąpieniu do Unii Europejskiej, podpisanym w 2003 r. Uzyskanie zwolnienia z obowiązku przyjęcia euro przez którykolwiek kraj wiązałoby się z koniecznością wypowiedzenia traktatu akcesyjnego. Póki co Polska nie określiła jeszcze terminu przystąpienia do strefy euro. Obecnie w obiegu znajduje się prawie 111 miliardów monet euro o wartości 25 miliardów euro. (stan na grudzień 2014 r.)



Sprawdź godziny pracy Kantoru - 1 i 2 listopada

Zmiana warunków obsługi transakcji w ramach Banku Idea. Szczegóły w Aktualnościach!

Zmiana warunków obsługi transakcji w ramach Banku Ochrony Środowiska. Szczegóły w Aktualnościach!

Nowy rachunek w EUR w banku Credit Agricole jest już dostępny, zapraszamy do wymiany!

Polecamy bezpłatny ebook o psychologii inwestowania.

Zaoszczędź na wymianie walut nawet do 8%.

Serdecznie zapraszamy do zapoznania się z wirtualnym biurem prasowym ergokantor.pl

0 prowizji, 0 ukrytych opłat, 0 straty czasu.

ergokantor.pl na portalach społecznościowych: Facebook, Twitter, LinkedIn, Google +, YouTube bądź na bieżąco.

Funkcja Chat umożliwia szybki i łatwy kontakt z naszymi Dealerami Walutowymi. Serdecznie zachęcamy do takiego kontaktu!